Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin avqustun 11-də Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfəri çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə Naxçıvanın bu günü və gələcəyi ilə bağlı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoydu. Müsahibənin mahiyyətindən görünür ki, Naxçıvana yanaşma yalnız sosial-iqtisadi inkişaf proqramlarının icrası ilə məhdudlaşmır. Burada təhlükəsizlik, enerji müstəqilliyi, nəqliyyat bağlantıları, sənayeləşmə, idarəetmə islahatları və tarixi dövlətçilik irsinin müasir inkişaf modeli ilə birləşdirilməsi vahid strategiyanın tərkib hissələridir.
Bu baxımdan Naxçıvanın tarixi yalnız keçmişə aid məsələ deyil. Bu qədim diyar Azərbaycan dövlətçilik düşüncəsinin mühüm dayaqlarından biridir. Prezident İlham Əliyevin əvvəlki çıxışlarında xüsusi vurğuladığı kimi, qədim Atabəylər dövlətinin mərkəzi Naxçıvan olmuşdur. XII əsrdə Azərbaycan Atabəylər dövlətinin siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynayan Naxçıvan həmin dövrün qüdrətli şəhərlərindən birinə çevrilmişdi. Bu tarixi irs Naxçıvanın Azərbaycan dövlətçilik tarixindəki xüsusi yerini göstərən mühüm faktordur.
“Tarixdən gələcəyə uzanan dövlətçilik xətti”
Naxçıvanın bugünkü inkişafını təhlil edərkən onun dövlətçilik tarixini nəzərə almamaq mümkün deyil. Atabəylər dövründə Naxçıvanın siyasi və mədəni mərkəz kimi yüksəlişi, Əcəmi Naxçıvani kimi böyük memarın yaradıcılığı və Möminə xatun türbəsi kimi nadir memarlıq nümunələrinin meydana gəlməsi bu torpağın Azərbaycan tarixindəki çəkisini nümayiş etdirir. Azərbaycan Prezidentinin 2025-ci ildə imzaladığı sərəncamda da Əcəmi Naxçıvaninin fəaliyyətinin Atabəylər dövlətinin paytaxtı olmuş Naxçıvanla sıx bağlılığı xüsusi qeyd edilir.
Bu tarixi kontekstdə Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvan fəaliyyətinin əhəmiyyəti daha aydın görünür. XX əsrin sonlarında mürəkkəb siyasi şəraitdə Naxçıvanın müdafiəsi, milli dövlətçilik atributlarının bərpası və xalqın milli iradəsinin ifadə olunması baxımından Heydər Əliyevin fəaliyyəti mühüm tarixi mərhələ təşkil etdi. Prezident İlham Əliyev də dəfələrlə vurğulayıb ki, Naxçıvanın ən ağır sınaq illərində Ulu Öndərin burada olması və xalqın onun ətrafında birləşməsi Azərbaycanın sonrakı müstəqillik yolunda mühüm rol oynayıb.
Beləliklə, Naxçıvanın tarixində bir-birindən əsrlərlə uzaq iki böyük dövlətçilik mərhələsi arasında məntiqi bağlılıq görünür: Atabəylər dövrünün dövlətçilik irsi və Heydər Əliyevin XX əsrin sonlarında Naxçıvanda nümayiş etdirdiyi milli dövlətçilik mövqeyi. Bu xətt müasir Azərbaycanın dövlət siyasətində də davam etdirilir.
“Təhlükəsizlikdən enerji müstəqilliyinə”
11 avqust müsahibəsində Prezidentin diqqət çəkdiyi ilk məsələlərdən biri Naxçıvanın təhlükəsizliyidir. Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə coğrafi bağlantısının olmaması onun təhlükəsizlik məsələlərinə xüsusi yanaşmanı zəruri edir. Bu məqsədlə Əlahiddə Ordunun yaradılması, hərbi texnika və müasir komando qüvvələri ilə təminat Naxçıvanın müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsinin mühüm elementləri kimi təqdim olunur.
Lakin Prezidentin müsahibəsində diqqətçəkən məqam təhlükəsizlik anlayışının yalnız hərbi sahə ilə məhdudlaşdırılmamasıdır. Enerji təhlükəsizliyi də milli təhlükəsizliyin mühüm komponenti kimi nəzərdən keçirilir. Naxçıvanda yeni 300 meqavatlıq istilik elektrik stansiyasının yaradılması, Günəş elektrik stansiyalarının tikintisi və mövcud enerji potensialının genişləndirilməsi bu siyasətin praktik ifadəsidir. Məqsəd yalnız Naxçıvanın enerji ehtiyaclarını ödəmək deyil, gələcəkdə onun enerji ixracatçısına çevrilməsi üçün imkan yaratmaqdır.
Bu, Naxçıvanın inkişaf modelində mühüm dəyişiklikdir: əvvəllər əsas məqsəd enerji təminatının dayanıqlığını qorumaq idisə, indi qarşıya enerji istehsalını artırmaq və ixrac potensialı formalaşdırmaq vəzifəsi qoyulur.
“Zəngəzur dəhlizi və coğrafi bütövlük”
Müsahibənin strateji baxımdan ən mühüm istiqamətlərindən biri Zəngəzur dəhlizi məsələsidir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirəcək nəqliyyat bağlantısının uzun illər ölkənin əsas hədəflərindən biri olduğunu bildirdi.
Bu məsələnin əhəmiyyəti təkcə nəqliyyat və logistika ilə ölçülmür. Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa bağlantısının təmin edilməsi ölkənin iqtisadi və geosiyasi imkanlarını genişləndirə, Naxçıvanın regional tranzit mərkəzinə çevrilməsinə yeni imkanlar yarada bilər. Bu baxımdan dəhliz həm Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün praktiki əlaqələndirilməsi, həm də regionun yeni iqtisadi xəritəsinin formalaşması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
“Naxçıvanın yeni iqtisadi mərhələsi”
Prezidentin müsahibəsində Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması xüsusi yer tutur. Parkın yaradılması ilə əsas hədəflərdən biri yeni iş yerlərinin açılması, istehsal imkanlarının genişləndirilməsi və Naxçıvan iqtisadiyyatının daha şaxələndirilmiş modelə keçirilməsidir.
Bu istiqamətdə kənd yollarının yenilənməsi, sosial obyektlərin tikintisi və təmiri, uşaq bağçalarının yaradılması kimi layihələr də iqtisadi inkişafın sosial nəticələrə çevrilməsinə xidmət edir. Təxminən 420 kilometr müxtəlif kateqoriyalı yolların çəkilməsi və əsaslı təmiri ilə bağlı planların 26 yaşayış məntəqəsini və təxminən 160 min nəfəri əhatə etməsi dövlət siyasətinin regional inkişaf aspektini göstərir.
Naxçıvan üçün qarşıdakı mərhələ yalnız yeni binaların və infrastruktur obyektlərinin tikilməsi deyil. Əsas məqsəd istehsal edən, enerji yaradan, ixrac imkanlarını genişləndirən və müasir idarəetmə mexanizmləri ilə inkişaf edən iqtisadi sistem qurmaqdır.
“Ulu Öndərin siyasi irsi və yeni idarəetmə modeli”
Müsahibədə səslənən fikirlərin mühüm hissəsi idarəetmə islahatları ilə bağlıdır. Prezident Naxçıvanda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq olunan yeni idarəetmə modelinin yaradılmasını, eyni zamanda muxtar respublikanın statusunun qorunmasını xüsusi vurğulayıb.
Burada mühüm bir siyasi məqam var: idarəetmənin təkmilləşdirilməsi Naxçıvanın muxtariyyətinin aradan qaldırılması kimi deyil, mövcud status çərçivəsində daha səmərəli idarəçilik mexanizmlərinin formalaşdırılması kimi təqdim olunur. Prezidentin fikrincə, məqsəd Naxçıvanın inkişafını sürətləndirmək, insanların rahat və təhlükəsiz həyatını təmin etməkdir.
Bu yanaşma Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsinin əsas prinsiplərindən biri ilə səsləşir: dövlət strukturları milli maraqlara və xalqın rifahına xidmət etməli, idarəetmə isə zamanın tələblərinə uyğun olaraq təkmilləşdirilməlidir.
“Naxçıvanın tarixi missiyası yeni məzmun qazanır”
Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Naxçıvanın inkişafına yalnız regional layihələr toplusu kimi baxmaq düzgün olmaz. Burada daha geniş dövlətçilik strategiyası formalaşır.
Bir tərəfdə qədim Azərbaycan dövlətçiliyinin mühüm səhifələrindən olan Atabəylər dövləti və onun paytaxtı Naxçıvan, digər tərəfdə XX əsrin sonlarında Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvanda qoruduğu milli dövlətçilik iradəsi, üçüncü tərəfdə isə müasir Azərbaycanın təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat, sənaye və idarəetmə siyasəti dayanır.
Bu mənzərədə Naxçıvan keçmişin yadigarı deyil, gələcəyin mühüm strateji məkanlarından biri kimi çıxış edir. Atabəylər dövründə siyasi və mədəni mərkəz olan Naxçıvanın müasir dövrdə enerji, sənaye, logistika və təhlükəsizlik baxımından regional əhəmiyyətini artırmaq istiqamətində atılan addımlar tarixi irslə müasir dövlət quruculuğunun bir-birini tamamladığını göstərir.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvanda başladığı və Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmlənməsinə xidmət edən siyasi xətt bu gün yeni reallıqlar şəraitində davam etdirilir. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səslənən fikirlər isə göstərir ki, qarşıdakı mərhələnin əsas hədəfi Naxçıvanı daha təhlükəsiz, daha güclü iqtisadiyyata malik, enerji istehsal edən və ixrac edən, müasir idarəetmə sisteminə sahib inkişaf etmiş bir məkana çevirməkdir.
Bu baxımdan 11 avqust müsahibəsi yalnız Naxçıvanın bugünkü vəziyyətinə dair hesabat deyil. O, həm də qədim Atabəylər dövlətindən Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik məktəbinə, oradan isə müasir Azərbaycanın strateji inkişaf konsepsiyasına uzanan tarixi-siyasi xəttin yeni mərhələsini ifadə edir.
Milli Məclisin deputatı
Məlahət İbrahimqızı
