Bəzən bir insanın ömür yolu yalnız onun şəxsi bioqrafiyası deyil, bütöv bir dövrün salnaməsi olur. Elə insanlar var ki, gördükləri işlər zaman keçdikcə rəqəmlərdən, vəzifə adlarından və rəsmi sənədlərdən daha böyük məna daşıyır. Onların fəaliyyəti ölkənin iqtisadi inkişafına, sənayesinin formalaşmasına, ayrı-ayrı bölgələrin həyatına birbaşa təsir göstərir. Teymur Mirzəyevin həyat və əmək yolu da məhz belə talelərdən biridir.
1927-ci il avqustun 11-də Gəncə şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açan Teymur Mirzəyev mürəkkəb və ziddiyyətli bir tarixi dövrün övladı idi. Onun uşaqlıq və gənclik illəri Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında ağır sınaqların yaşandığı bir vaxta təsadüf edirdi. Ailəsinin taleyi də həmin dövrün repressiya siyasətindən kənarda qalmadı.
Atası İsmayıl Mirzəyev Gəncə şəhərində bəy nəslindən idi. Sovet hakimiyyətinin 1937–1938-ci illərdə həyata keçirdiyi repressiyalar nəticəsində o da təqiblərə məruz qalaraq repressiyanın qurbanına çevrildi. Beləliklə, Teymur Mirzəyevin ailəsi sovet dövrünün ən ağır siyasi sınaqlarından birini yaşamalı oldu. Lakin illər sonra həqiqət öz yerini tutdu: ailə 1959–1960-cı illərdə bəraət aldı.
Bu fakt Teymur Mirzəyevin həyatının yalnız bir epizodu deyil. Bu, onun hansı ictimai və mənəvi mühitdə böyüdüyünü göstərən mühüm məqamdır. Ailəsinin üzləşdiyi çətinliklərə baxmayaraq, o, təhsil almağa, öz peşəkar yolunu qurmağa və cəmiyyətə faydalı bir mütəxəssis kimi yetişməyə üstünlük verdi.
“Təhsildən böyük quruculuq yoluna”
Teymur Mirzəyev 1948-ci ildə orta məktəbi bitirdi. Gənc yaşlarından texniki elmlərə maraq göstərən Mirzəyev ali təhsilini Bakıda davam etdirdi və 1954-cü ildə Bakı Dövlət Universitetini mühəndislik ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə başa vurdu.
Ali məktəbi yüksək nəticə ilə bitirməsi onun gələcək fəaliyyətinin də istiqamətini müəyyənləşdirdi. O, nəzəri biliklərini real istehsalat və tikinti sahəsində tətbiq etməyə başladı.
1954–1955-ci illərdə təyinatla Qroznı şəhərində texniki işçi kimi əmək fəaliyyətinə başlayan Teymur Mirzəyev qısa müddətdə mühəndis vəzifəsinə yüksəldi. Onun sonrakı peşəkar fəaliyyəti neft-qaz sənayesi və boru kəmərlərinin tikintisi ilə sıx şəkildə bağlandı.
1962–1963-cü illərdə SSRİ Neft və Qaz Sənayesi Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Səngəçal tikinti idarəsində mühəndis kimi çalışan Mirzəyev artıq iri və mürəkkəb layihələrin idarə edilməsində təcrübə qazanırdı.
1966-cı ildə onun peşəkar karyerasında mühüm dönüş baş verdi. Teymur Mirzəyev Nazirliyin Rostov şəhərində yerləşən Cənub neft-qaz kəmərinin tikinti idarəsinə rəis təyin edildi. Bu vəzifə onun təşkilatçılıq və rəhbərlik bacarığının daha geniş miqyasda üzə çıxmasına imkan verdi.
1970-ci ildə isə Mirzəyev Bakıda yerləşən Ümumittifaq Regional Cənub Neft, Qaz və Su Kəmərləri Tikintisi Baş İdarəsinin rəisi təyin edildi. Artıq qarşısında yalnız bir tikinti sahəsi deyil, böyük bir regionu əhatə edən mürəkkəb və strateji əhəmiyyətli layihələr dayanırdı.
“Kür–Abşeron su kəməri — böyük quruculuğun mühüm səhifəsi”
Teymur Mirzəyevin adı ilə bağlı ən mühüm layihələrdən biri Kür–Abşeron su kəmərinin tikintisi idi.
XX əsrin ikinci yarısında Azərbaycanın sürətlə inkişaf edən sənaye və şəhər infrastrukturu qarşısında su təminatı məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Əhalinin artması, sənaye müəssisələrinin genişlənməsi və Bakı-Abşeron bölgəsinin inkişafı su təsərrüfatı qarşısında yeni vəzifələr qoyurdu.
Belə bir şəraitdə Kür çayının su ehtiyatlarının Abşeron yarımadasına çatdırılması mühüm strateji layihə kimi həyata keçirilirdi. Layihənin uğurla başa çatdırılmasında Teymur Mirzəyevin rəhbərlik etdiyi kollektivin də mühüm rolu oldu.
Görülən işin əhəmiyyəti dövlət səviyyəsində qiymətləndirildi. 1970-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 390 nömrəli fərmanı ilə Kür–Abşeron su kəmərinin birinci növbəsinin uğurla başa çatdırılmasına görə Teymur Mirzəyev təltif olundu.
Bu təltif, əslində, yalnız bir mühəndisin şəxsi əməyinə verilən qiymət deyildi. Bu, böyük bir quruculuq işinin, minlərlə insanın zəhmətinin və Azərbaycanın mühəndislik potensialının dövlət tərəfindən etirafı idi.
“Azərbaycanın enerji xəritəsinin dəyişdiyi illər”
Kür–Abşeron su kəmərinin uğurla tamamlanmasından sonra Teymur Mirzəyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən layihələrin coğrafiyası daha da genişləndi.
Ulu öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Ümumittifaq Cənub Regional İdarəsinin Bakı şəhərində yerləşdirilməsi təmin edildi və Teymur Mirzəyev həmin idarəyə rəhbər təyin olundu.
Bu qərar Azərbaycanın yalnız layihələrin icra olunduğu ərazi deyil, həm də iri mühəndislik və tikinti proseslərinin idarə edildiyi mərkəzlərdən birinə çevrilməsi baxımından mühüm hadisə idi.
Mirzəyevin rəhbərliyi altında müxtəlif istiqamətlərdə iri qaz və boru kəmərlərinin tikintisi həyata keçirildi. Bakı–Batumi, Bakı–Yevlax–Xankəndi, Bakı–İran–Naxçıvan kimi layihələr həmin dövrün mühüm infrastruktur təşəbbüsləri sırasında idi.
Xüsusilə 1970–1974-cü illərdə Yevlax–Gorus–Naxçıvan magistral qaz kəmərinin çəkilməsi Naxçıvanın qaz təminatında mühüm mərhələ oldu. Bu layihə təkcə mühəndislik baxımından deyil, sosial-iqtisadi baxımdan da böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki qaz xəttinin çəkilməsi yaşayış məntəqələrinin və istehsal sahələrinin enerji təminatını yaxşılaşdırmaqla yanaşı, regionun gələcək inkişafı üçün də yeni imkanlar yaradırdı.
““Kalmaz” — yeraltı qaz ehtiyatlarının mühüm ünvanı”
Teymur Mirzəyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən mühüm layihələrdən biri də Hacıqabul rayonunun Atbulaq kəndi ərazisində yerləşən “Kalmaz” Qaz Saxlama Stansiyasının tikintisi idi.
1975-ci ildə tikintisi başa çatdırılan bu obyekt Azərbaycanın qaz təsərrüfatında mühüm rol oynadı. Stansiyanın fəaliyyəti Bakı da daxil olmaqla 40-dan çox rayonun qazla təminatında imkanların genişlənməsinə şərait yaratdı.
Qazın saxlanılması və tələbatın artdığı dövrlərdə sistemə əlavə qaz verilməsi enerji təminatının dayanıqlığı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Bu baxımdan “Kalmaz” layihəsi sadəcə növbəti tikinti obyekti deyil, Azərbaycanın enerji infrastrukturunun mühüm elementlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Bu layihələrin arxasında isə böyük bir kollektivin gərgin əməyindən əlavə, həmin kollektivə düzgün istiqamət verən rəhbərliyin təşkilatçılıq bacarığı dayanırdı.
“Azərbaycanın hüdudlarını aşan fəaliyyət”
Teymur Mirzəyevin rəhbərlik etdiyi regional idarənin fəaliyyəti yalnız Azərbaycanla məhdudlaşmırdı.
İdarənin mütəxəssisləri və tikinti kollektivləri SSRİ-nin müxtəlif respublikalarında və xarici ölkələrdə həyata keçirilən boru kəmərləri layihələrində iştirak edirdilər. Rusiya, Gürcüstan, Ermənistan, İran, İraq və Suriya kimi ölkələrdə görülən işlər Azərbaycan mütəxəssislərinin həmin dövrdə böyük mühəndislik layihələrində qazandığı təcrübənin miqyasını göstərirdi.
Bu, həm də Azərbaycanın mühəndislik məktəbinin formalaşması və peşəkar kadrlarının ittifaq miqyasında tanınması baxımından diqqətəlayiq fakt idi.
Boru kəmərinin çəkilməsi sadəcə boruların bir nöqtədən digərinə uzadılması demək deyil. Belə layihələr böyük məsafələrin, mürəkkəb relyefin, iqlim şəraitinin, texniki təhlükəsizliyin, logistikanın və minlərlə insanın əməyinin vahid sistemdə əlaqələndirilməsini tələb edir. Bu baxımdan Teymur Mirzəyev kimi mühəndis-rəhbərlərin fəaliyyəti xüsusilə əhəmiyyətli idi.
“Əməyin dövlət tərəfindən qiymətləndirilməsi”
Teymur Mirzəyevin uzun illər ərzində həyata keçirdiyi fəaliyyət dövlət tərəfindən müxtəlif vaxtlarda yüksək qiymətləndirilib.
1970-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 390 nömrəli fərmanı ilə Kür–Abşeron su kəmərinin birinci növbəsinin uğurla başa çatdırılmasına görə təltif olunması onun əmək yolundakı mühüm mərhələlərdən biri idi.
1976-cı il sentyabrın 13-də isə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 147 nömrəli fərmanı ilə fəxri fərmana layiq görüldü.
1980-ci ilin sentyabrında Teymur Mirzəyev “Qırmızı Əmək Bayrağı” ordeni ilə təltif edildi.
Bu təltiflərin hər biri onun uzunmüddətli və səmərəli əmək fəaliyyətinə verilən dövlət qiymətinin göstəricisi idi.
“Bir mühəndisin ömründə bir dövrün tarixi”
Teymur Mirzəyevin həyatına nəzər saldıqda bir mühəndisin şəxsi uğurlarından daha geniş mənzərə görünür.
1927-ci ildə Gəncədə dünyaya gələn, ailəsi repressiyanın ağrılarını yaşayan, buna baxmayaraq yüksək təhsil alan və mühəndis kimi əmək fəaliyyətinə başlayan bir gənc sonralar ittifaq miqyaslı böyük tikinti idarələrinə rəhbərlik etdi. Onun adı su kəmərlərinin, qaz magistrallarının, qaz saxlama obyektlərinin və digər iri infrastruktur layihələrinin inşası ilə bağlandı.
Onun fəaliyyət dövrü Azərbaycan üçün sənayeləşmənin, şəhərsalmanın, enerji və kommunal infrastrukturun genişləndirilməsinin mühüm mərhələlərindən biri idi. Bu baxımdan Teymur Mirzəyevin əmək yolu Azərbaycanın XX əsrin ikinci yarısındakı quruculuq tarixinin ayrı-ayrı səhifələrini özündə əks etdirir.
Bir mühəndisin çəkdiyi xətt bəzən xəritədə nazik bir cizgi kimi görünür. Amma həmin xəttin bir ucunda qazla təmin olunan şəhərlər, digər ucunda işıqlanan evlər, fəaliyyət göstərən müəssisələr, inkişaf edən yaşayış məntəqələri dayanır. Su kəmərinin xəritədəki istiqaməti isə arxasında insanların gündəlik həyatını dəyişən böyük bir quruculuq salnaməsi gizlədir.
Teymur Mirzəyevin ömür yolu da məhz bu baxımdan maraq doğurur: o, öz dövrünün böyük infrastruktur layihələrində iştirak etməklə yalnız mühəndis kimi deyil, həm də genişmiqyaslı quruculuq prosesinin təşkilatçılarından biri kimi yadda qaldı.
Bu gün həmin illərin hadisələrinə nəzər salarkən, diqqəti yalnız tikilmiş obyektlərə deyil, onları ərsəyə gətirən insanlara da yönəltmək vacibdir. Çünki böyük layihələrin tarixini yalnız beton, polad, boru və texnika yazmır. Bu tarixi ilk növbədə bilik, zəhmət, məsuliyyət və fədakarlıqla çalışan insanlar yaradır.
Teymur Mirzəyevin həyat və əmək yolu belə insanlardan birinin nümunəsidir. Onun peşəkar fəaliyyəti Azərbaycanın su və qaz infrastrukturunun inkişaf etdiyi mühüm bir dövrlə sıx bağlıdır. Gəncədə ziyalı ailəsində başlayan bu ömür yolu Qroznıdan Bakıya, Rostovdan müxtəlif sovet respublikalarına və xarici ölkələrə uzanan böyük bir mühəndislik coğrafiyasına çevrilib.
Və illər keçsə də, böyük quruculuq işlərinin arxasında dayanan insanların adı həmin layihələrin tarixində yaşamaqda davam edir.
